ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แพทย์พบคนทำงานจำนวนมากที่มีอาการคล้ายกันอย่างน่าประหลาดใจ ไม่ได้มีโรคชัดเจน ผลตรวจพื้นฐานมักอยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่กลับรู้สึกว่าสมอง “ไม่สดเหมือนเดิม” เหนื่อยง่าย สมาธิสั้น นอนไม่ลึก และมีอาการเหมือนสมองตื้อ ๆ (brain fog) จนทำงานอย่างที่เคยทำได้ยากขึ้น หลายคนพยายามแก้ด้วยการนอนให้ครบหรือหยุดพักยาว แต่พอกลับเข้าจังหวะเดิม อาการก็กลับมาอีกครั้ง จุดนี้ทำให้เราเริ่มตั้งคำถามว่า ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่ “พักน้อยไป” แต่อยู่ที่ “สมองไม่ได้พักจริง” โดยเฉพาะในระดับของระบบประสาท แนวคิด Silence Heals จึงถูกพูดถึงมากขึ้น ไม่ใช่เพียงแนวคิดเชิงใจสงบ แต่เป็นแนวทางที่สอดคล้องกับหลักประสาทวิทยา เมื่อสมองมีช่วง “ความเงียบ” ที่ปลอดสิ่งเร้า สมองอาจเข้าสู่โหมดฟื้นฟูได้ดีขึ้น
สมองมนุษย์ทำงานเป็น “จังหวะ” มีช่วงตื่นตัวและช่วงฟื้นฟูสลับกันตามธรรมชาติ แต่ชีวิตจริงในปัจจุบันทำให้สมองอยู่ในโหมดรับข้อมูลแทบตลอดเวลา แจ้งเตือน ข้อความ ประชุมออนไลน์ สลับหน้าจอ และต้องตอบสนองเร็วอย่างต่อเนื่อง
เมื่อสิ่งเร้าเข้ามาถี่ สมองจะใช้พลังงานกับ “การสลับโหมด” มากขึ้น และระบบความเครียดของร่างกายอาจถูกกระตุ้นซ้ำ ๆ จนกลายเป็นความล้าสะสม หลายคนจึงรู้สึกเหมือนพักแล้วแต่ยังไม่ฟื้น เพราะร่างกายหยุดได้…แต่สมองยังไม่หยุดจริง
Stanford อธิบายว่า “Zoom fatigue” ไม่ได้เกิดจากแพลตฟอร์มใดแพลตฟอร์มหนึ่ง แต่เกิดจากรูปแบบการสื่อสารผ่านวิดีโอที่ทำให้สมองต้องใช้แรงมากขึ้น เช่น ภาระจาก nonverbal cues ระยะมองที่ใกล้เกินไป การเห็นหน้าตัวเองตลอดเวลา และการเคลื่อนไหวที่จำกัด
มุมที่สำคัญสำหรับคนทำงานคือ นี่ไม่ใช่สัญญาณว่าเรา “อึดไม่พอ” แต่เป็นความจริงเชิงชีววิทยาว่า สมองต้องชดเชยสิ่งที่ขาดหายไปจากการสื่อสารแบบพบหน้า เช่น บริบท ภาษากาย จังหวะการพักตามธรรมชาติ จึงใช้พลังงานมากขึ้นและล้าง่ายขึ้น
โดปามีนมีบทบาทต่อแรงจูงใจและความรู้สึก “ได้รางวัล” โลกดิจิทัลทำให้ “รางวัลเล็ก ๆ” มาเร็วและถี่ แจ้งเตือน ข้อความ การเลื่อนฟีด การสลับคอนเทนต์ สิ่งเหล่านี้อาจทำให้สมองคุ้นกับสิ่งเร้ารวดเร็ว จนความพึงพอใจต่อสิ่งธรรมดาลดลง
นี่เป็นเหตุผลที่บางคนรู้สึกหมดไฟ เบื่อง่าย หรือใจไม่อยู่กับงาน ทั้งที่ไม่ได้มีปัญหา “ความสามารถ” แต่เป็นระบบประสาทที่ถูกกระตุ้นถี่เกินจนล้า การพักแบบ Silence Heals จึงไม่ใช่การหนีเทคโนโลยี แต่คือการ “จัดจังหวะ” ให้สมองได้กลับสู่ความสมดุล
มีงานวิจัยในสัตว์ทดลองที่น่าสนใจเกี่ยวกับ “ความเงียบ” กับสมองส่วน hippocampus (เกี่ยวข้องกับความจำและอารมณ์) โดยพบว่า “ความเงียบ” มีความสัมพันธ์กับการเพิ่มการแบ่งตัวของเซลล์ตั้งต้นและการเกิดเซลล์ประสาทใหม่ในบริเวณดังกล่าว
ในชีวิตจริง เราไม่จำเป็นต้องตีความว่า “เงียบแล้วสมองจะสร้างเซลล์ใหม่” ในมนุษย์ทันที แต่เราสามารถใช้หลักฐานนี้เป็นภาพสะท้อนว่า การลดสิ่งเร้า อาจเป็นสภาวะที่เอื้อต่อการฟื้นตัวของระบบประสาท มากกว่าการอยู่ในโลกที่ถูกกระตุ้นตลอดเวลา
องค์การอนามัยโลก (WHO) จัด Burnout ไว้ใน ICD-11 เป็น “ภาวะจากความเครียดเรื้อรังในที่ทำงานที่จัดการไม่สำเร็จ” และเน้นว่าเป็นปรากฏการณ์ในบริบทการทำงาน ไม่ใช่โรคทางการแพทย์โดยตรง
ในมุม Preventive Medicine สิ่งที่เราอยากระวังคือ เมื่อความล้าสะสมจนรบกวนการนอน สมาธิ อารมณ์ และความสามารถในการฟื้นตัว ร่างกายอาจเริ่มเสียสมดุลในแกนความเครียด (stress response) และส่งผลเป็นลูกโซ่ต่อพลังงานและคุณภาพชีวิตได้ Harvard Health อธิบายกลไกการตอบสนองต่อความเครียดและบทบาทของฮอร์โมนอย่างคอร์ติซอลไว้ชัดเจน
ถ้าคุณอยากเริ่มแบบไม่กดดัน ลองมอง Silence Heals เป็น “ช่วงพักระบบประสาท” มากกว่าเป็นกิจกรรมเพื่อความสงบ
แนวทางที่หลายคนทำได้
สิ่งสำคัญคือ “ความสม่ำเสมอ” มากกว่า “ทำยาว” เพราะระบบประสาทตอบสนองต่อพฤติกรรมที่ทำซ้ำได้จริง
หากคุณมีอาการเหล่านี้ต่อเนื่อง 4–8 สัปดาห์ขึ้นไป
อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่ามีโรคเสมอไป แต่เป็นสัญญาณว่า “ระบบฟื้นฟู” อาจทำงานไม่เต็มที่ และควรเริ่มดูแลเชิงป้องกันอย่างจริงจัง
ในแนวคิดของ W9 Wellness ความเงียบเป็น “เครื่องมือหนึ่ง” แต่ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด เพราะอาการสมองล้าเรื้อรังอาจเกี่ยวข้องกับหลายระบบ เช่น จังหวะการนอน ความเครียดสะสม ภาวะอักเสบระดับต่ำ (low-grade inflammation) หรือความไม่สมดุลบางอย่างในร่างกาย
ดังนั้นในบางราย แพทย์อาจพิจารณาการประเมินเชิงลึกเพิ่มเติม (ตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล) เพื่อเข้าใจต้นเหตุที่ทำให้ “พักแล้วไม่ฟื้น” ได้ชัดขึ้น โดยยึดหลัก Personalized & Preventive Wellness และหลีกเลี่ยงการเหมารวมว่าอาการทุกอย่างเกิดจากใจหรือวินัย
จุดยืนสำคัญคือ เราไม่พยายาม “ฝืนให้คุณเก่งขึ้น” แต่พยายาม “ทำให้ระบบประสาทฟื้นตัวได้ดีขึ้น” เพื่อให้ชีวิตกลับมามีแรงอย่างเป็นธรรมชาติ
คุณให้สมองได้พักแบบ “ไม่มีสิ่งเร้า” จริง ๆ ครั้งสุดท้ายเมื่อไร—และตอนนั้นคุณรู้สึกต่างจากทุกวันแค่ไหน?
SilenceHeals คืออะไร?
คือแนวคิดการสร้างช่วงเวลาที่ลดสิ่งเร้า (เสียง/ข้อมูล/หน้าจอ) เพื่อให้สมองได้พักและฟื้นตัวในเชิงระบบประสาท
ต้องเงียบสนิทเท่านั้นไหม?
ไม่จำเป็น ความหมายหลักคือ “ลดสิ่งเร้าที่เร่งสมอง” บางคนเริ่มจากเสียงธรรมชาติหรือการอยู่ในที่สงบได้
ทำไมพักแล้วไม่หายเหนื่อย?
เพราะบางครั้งร่างกายได้พัก แต่สมองยังอยู่ในโหมดตื่นตัวจากสิ่งเร้าต่อเนื่อง หรือวงจรการนอน/ความเครียดอาจเสียสมดุล Harvard Health+1
Zoom fatigue แก้ได้ไหม?
ช่วยได้ด้วยการจัดจังหวะพักระหว่างประชุม ปิด self-view บ้าง ขยับร่างกาย และสลับเป็นโทรศัพท์/ออฟไลน์เมื่อเหมาะสม ตามแนวทางที่ Stanford อธิบาย Stanford News
ความเงียบช่วยสมอง “จริง” แค่ไหน?
มีหลักฐานเชิงชีววิทยา (โดยเฉพาะงานทดลอง) ที่ชี้ว่าการลดสิ่งเร้าอาจเอื้อต่อการฟื้นตัวของสมองบางส่วน เช่น hippocampus PMC แต่ในมนุษย์ควรตีความอย่างสมเหตุสมผล และเน้นการนำไปใช้แบบยั่งยืน
โรงพยาบาลพระรามเก้า (ชั้น 3 อาคาร A)
เขียนและเรียบเรียงโดย
นพ.พิจักษณ์ วงศ์วิศิษฎ์ (หมอบาย)
แพทย์ด้านเวชศาสตร์ชะลอวัยและเวชศาสตร์ป้องกัน
W9 Wellness Center
References
สาเหตุที่คนไทย ขาดวิตามินดี? ในสมัยก่อน คนไทยเราไม่ค่อยพบปัญหาของการ ขาดวิตามินดี
การนอนหลับช่วยซ่อมแซมส่วนต่างๆ ของร่างกายให้ดีขึ้น แต่การ นอนไม่พอ ก่อให้เกิดภาวะซึมเศร้า
