เมื่อ Wellness ไม่ได้หยุดแค่สุขภาพกาย ในฐานะคนทำงานหรือผู้บริหาร คุณอาจเคยตั้งคำถามกับตัวเองในบางเช้า “วันนี้เราตื่นขึ้นมาทำงานไปเพื่ออะไร?” บางวันร่างกายพร้อม แต่จิตใจกลับหนัก บางวันงานล้นมือ แต่ความรู้สึกว่า ชีวิตมีความหมาย กลับเลือนราง ความรู้สึกแบบนี้ไม่ได้หมายความว่าคุณอ่อนแอ แต่มันอาจเป็นสัญญาณว่าคุณกำลังมองหา “เหตุผลของการมีชีวิตอยู่” ในภาษาญี่ปุ่น แนวคิดนี้เรียกว่า Ikigai แล้ว Ikigai คืออะไร คำนี้ไม่ได้หมายถึงความสำเร็จทางวัตถุเพียงอย่างเดียว แต่หมายถึง สิ่งเล็ก ๆ ที่ทำให้เราอยากตื่นขึ้นมาใช้ชีวิตในทุกวัน
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แนวคิดนี้ได้รับความสนใจมากขึ้นในวงการ longevity science และ preventive medicine เพราะงานวิจัยหลายชิ้นพบว่า
การมี purpose in life หรือความหมายในชีวิตที่ชัดเจน อาจสัมพันธ์กับ
พูดง่าย ๆ คือ การมีเหตุผลในการใช้ชีวิต อาจเป็นส่วนหนึ่งของสุขภาพที่ดีในระยะยาว
Ikigai (生き甲斐) หมายถึง “เหตุผลของการมีชีวิตอยู่” หรือสิ่งที่ทำให้คนอยากตื่นขึ้นมาใช้ชีวิตในทุกวัน
แนวคิดนี้มักถูกอธิบายผ่านการบรรจบกันของ 4 องค์ประกอบสำคัญ
สิ่งที่สร้างความสุข ความหลงใหล และแรงบันดาลใจ
ทักษะ ความสามารถ หรือความเชี่ยวชาญที่เรามี
คุณค่าที่เราสามารถมอบให้กับผู้อื่นหรือสังคม
งานหรือกิจกรรมที่สามารถสร้างรายได้
เมื่อทั้งสี่องค์ประกอบนี้เชื่อมโยงกัน ชีวิตมักเกิดความรู้สึก
สำหรับคนทำงานในยุคที่ทุกอย่างเร่งรีบ การค้นพบ Ikigai จึงไม่ใช่เพียงแนวคิดทางปรัชญา แต่เป็น แนวทางการใช้ชีวิตที่ช่วยรักษาพลังงานและสมดุลของชีวิตในระยะยาว
หนึ่งในพื้นที่ที่มีผู้มีอายุเกิน 100 ปีมากที่สุดในโลกคือ โอกินาวา ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่เรียกว่า Blue Zone สิ่งที่ทำให้พื้นที่นี้น่าสนใจคือ คนที่นี่ไม่ได้เพียงแค่ “มีอายุยืน” แต่ยังมีชีวิตที่กระฉับกระเฉงและมีความสุข หนึ่งในแนวคิดสำคัญของพวกเขาคือ Ikigai ชาวโอกินาวามักไม่ “เกษียณจากชีวิต” แม้อายุเพิ่มขึ้น พวกเขายังคงทำกิจกรรมที่มีความหมาย เช่น
ควบคู่กับวิถีชีวิตที่สนับสนุนสุขภาพ เช่น
ปัจจัยเหล่านี้อาจช่วยลด
ซึ่งล้วนเป็นองค์ประกอบสำคัญของ สุขภาพที่ยืนยาวอย่างมีคุณภาพ
แนวคิดการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันและการตรวจสุขภาพเชิงลึกกำลังได้รับความสนใจมากขึ้นในวงการ longevity medicine โดยเฉพาะการ ตรวจสุขภาพเชิงลึกเพื่อประเมินสมดุลของร่างกาย ซึ่งช่วยให้เข้าใจความเสี่ยงด้านสุขภาพและวางแผนการดูแลสุขภาพในระยะยาวได้ดียิ่งขึ้น
โอกินาวายังคงเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ถูกศึกษาในด้าน longevity และวิถีชีวิตเพื่อสุขภาพ ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา พื้นที่ธรรมชาติอย่าง Yambaru Forest ในโอกินาวาได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น UNESCO World Natural Heritage
ป่าฝนกึ่งเขตร้อนแห่งนี้สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศ และเป็นพื้นที่ที่ผู้คนใช้สำหรับกิจกรรมเชื่อมโยงกับธรรมชาติ เช่น
นอกจากนี้ โอกินาวายังเริ่มกลายเป็นจุดหมายของ wellness tourism และ digital nomads ที่ต้องการผสมผสานการทำงานกับวิถีชีวิตที่สมดุล แนวคิด Ikigai จึงไม่ได้เป็นเพียงปรัชญาดั้งเดิม แต่ยังสะท้อน แนวโน้มของ wellness lifestyle ในยุคปัจจุบัน
แม้ Ikigai จะดูเหมือนแนวคิดด้านปรัชญาชีวิต แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักวิจัยเริ่มศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง purpose in life กับสุขภาพ งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า ผู้ที่รู้สึกว่าชีวิตมีความหมาย มักมี
ในระยะยาว สิ่งเหล่านี้อาจช่วยลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรัง เช่น
กล่าวอีกมุมหนึ่ง การมีความหมายในชีวิตอาจช่วยให้ ระบบประสาท ฮอร์โมน และพฤติกรรมสุขภาพทำงานอย่างสมดุลมากขึ้น
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักวิจัยได้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง Ikigai กับสุขภาพในประชากรญี่ปุ่น การศึกษาขนาดใหญ่ในญี่ปุ่นพบว่า ผู้ที่รายงานว่ามี Ikigai หรือ purpose in life มีความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตจากโรคหัวใจและสาเหตุอื่นต่ำกว่ากลุ่มที่ไม่มี งานวิจัยล่าสุดยังพบความสัมพันธ์ระหว่าง Ikigai กับสุขภาพสมองและสุขภาพจิต
ตัวอย่างเช่น
ผลลัพธ์เหล่านี้สะท้อนว่า การมีความหมายในชีวิตอาจมีผลต่อทั้ง
แนวคิด Ikigai มักสะท้อนผ่านหลักการใช้ชีวิตที่เรียบง่าย แต่ช่วยสร้างสมดุลระหว่างร่างกาย จิตใจ และวิถีชีวิต หลักการเหล่านี้พบได้ในวิถีชีวิตของชาวโอกินาวา หนึ่งใน Blue Zone ของโล
มีสิ่งเล็ก ๆ ที่ทำให้เราอยากลุกจากเตียงในทุกเช้า เช่น งานที่รัก ครอบครัว หรือการได้ดูแลผู้อื่น
การมี purpose in life ช่วยสร้างแรงจูงใจและพลังชีวิต ซึ่งงานวิจัยพบว่าอาจสัมพันธ์กับสุขภาพจิตและอายุยืน
ไม่จำเป็นต้องออกกำลังกายหนัก เพียงแค่ขยับร่างกายอย่างสม่ำเสมอ เช่น
การเคลื่อนไหวแบบนี้ช่วยสนับสนุน
หลักการสำคัญของโอกินาวาคือ “Hara Hachi Bu” หมายถึงการหยุดกินเมื่ออิ่มประมาณ 80
แนวคิดนี้ช่วยลดภาระของระบบย่อยอาหาร และสนับสนุนสุขภาพเมตาบอลิซึมในระยะยาว
ลดความเร่งรีบ ฟังสัญญาณจากร่างกายและจิตใจ
การใช้ชีวิตอย่างมีสติช่วยลดความเครียด และช่วยปรับสมดุลของระบบประสาทอัตโนมัติ
เน้นอาหารปรุงสด แปรรูปน้อย และมีความหลากหลาย อาหารลักษณะนี้ช่วยสนับสนุน
อาหารที่ใกล้ธรรมชาติยังช่วยสนับสนุนสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อทั้งระบบภูมิคุ้มกันและสุขภาพจิต นอกจากนี้ รูปแบบการรับประทานอาหารยังอาจมีผลต่อสมดุลของฮอร์โมนและเมตาบอลิซึมของร่างกาย ซึ่งสามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ อาหารที่ช่วยปรับสมดุลฮอร์โมน ได้ในบทความนี้
การเชื่อมโยงกับเพื่อน ครอบครัว และชุมชนช่วยลดความเครียดและเสริมสุขภาพจิต
ในวัฒนธรรมโอกินาวา มีกลุ่มที่เรียกว่า Moai ซึ่งเป็นกลุ่มเพื่อนที่คอยสนับสนุนกันตลอดชีวิต
7. มองโลกในแง่บวก
ทัศนคติที่ดีช่วยปรับสมดุลของฮอร์โมนและระบบประสาทการมองโลกในแง่บวกยังช่วยเพิ่ม psychological resilience ในช่วงเวลาที่เผชิญความท้าทาย
8. เชื่อมโยงกับธรรมชาติ
แสงแดด อากาศ และต้นไม้ช่วยฟื้นฟูทั้งกายและใจ
การใช้เวลาในธรรมชาติยังช่วยสนับสนุน circadian rhythm ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการนอนหลับและฮอร์โมน
9. รู้คุณค่าและขอบคุณชีวิต
การฝึก gratitude ช่วยลดความตึงเครียดภายใน และเพิ่มความพึงพอใจในชีวิต
การจดบันทึกสิ่งที่รู้สึกขอบคุณในแต่ละวัน เป็นหนึ่งในวิธีง่าย ๆ ที่ช่วยสร้างสมดุลทางอารมณ์
10 เดินตามสิ่งที่หัวใจเรียกหา
ทำสิ่งที่สอดคล้องกับคุณค่าภายในของตัวเอง แม้จะเรียบง่ายแต่มีความหมาย
เมื่อกิจกรรมในชีวิตสอดคล้องกับคุณค่าและตัวตนของเรา ชีวิตมักเกิดความรู้สึก สมดุลและพลังชีวิต
แม้ความหมายของชีวิตจะสำคัญ แต่บางครั้งความรู้สึก
อาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางสุขภาพ เช่น
ความรู้สึกเหนื่อยล้า หมดพลัง หรือภาวะ burnout อาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางสุขภาพ เช่น ความเครียดเรื้อรัง ความไม่สมดุลของฮอร์โมน หรือภาวะเมตาบอลิซึมที่เปลี่ยนแปลงไป ในบางกรณี การประเมินสุขภาพเชิงลึก เช่น การตรวจสมดุลฮอร์โมนหรือการประเมินเมตาบอลิซึม อาจช่วยให้เข้าใจสัญญาณจากร่างกายได้มากขึ้น และสนับสนุนการดูแลสุขภาพในระยะยาว
หากคุณรู้สึกเหนื่อยล้าแม้นอนเพียงพอ อาจมีปัจจัยทางสุขภาพที่ซ่อนอยู่ ซึ่งสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในบทความเกี่ยวกับ สาเหตุของความเหนื่อยล้าแม้นอนหลับเพียงพอ
ลองใช้เวลาเพียงไม่กี่นาทีถามตัวเองว่า
คำถามเหล่านี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ในการค้นหา Ikigai ของตัวเอง
ในเวชศาสตร์ป้องกัน สุขภาพไม่ได้หมายถึงเพียงการไม่มีโรค แต่รวมถึง สมดุลของร่างกาย จิตใจ และวิถีชีวิต แนวคิดอย่าง Ikigai จึงสะท้อนมิติหนึ่งของสุขภาพที่เรียกว่า Psychological Well-being ซึ่งมีความสัมพันธ์กับระบบชีวภาพหลายด้าน เช่น
ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาการตรวจสุขภาพเชิงลึก เช่น
เพื่อช่วยให้เข้าใจต้นตอของความเหนื่อยล้าหรือภาวะหมดพลังได้ดียิ่งขึ้น
หากต้องการเข้าใจแนวคิดการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันให้ลึกขึ้น สามารถ ไปอ่านบทความเกี่ยวกับการตรวจสุขภาพเชิงลึกและ wellness check-up เพิ่มเติมได้ที่นี่
ท้ายที่สุด Ikigai คืออะไร Ikigai ไม่ใช่สิ่งที่ต้องรีบค้นหา หรือคำตอบที่ต้องเจอในทันที แต่เป็นกระบวนการของการค่อย ๆ ฟังตัวเอง และปรับจังหวะชีวิตให้สอดคล้องกับสิ่งที่มีความหมาย เพราะบางครั้ง การดูแลสุขภาพที่สำคัญที่สุด อาจไม่ใช่แค่การออกกำลังกายหรือการกินอาหารที่ดี แต่คือการค้นพบว่า “เราตื่นขึ้นมาใช้ชีวิตในทุกวันเพื่ออะไร” และเมื่อเรามีเหตุผลนั้น การมีชีวิตที่ยืนยาว อาจไม่ใช่เพียงการมีอายุที่มากขึ้นแต่คือการ มีพลังในการใช้ชีวิตอย่างเต็มที่ในทุกวัน
Ikigai คืออะไรแบบเข้าใจง่าย?
Ikigai คือแนวคิดจากญี่ปุ่นที่หมายถึง “เหตุผลของการมีชีวิตอยู่” หรือสิ่งที่ทำให้เรารู้สึกว่าชีวิตมีความหมายในแต่ละวัน อาจเป็นงานที่รัก การได้ดูแลคนสำคัญ หรือกิจกรรมเล็ก ๆ ที่ทำให้เรารู้สึกมีพลังและอยากใช้ชีวิตต่อ
Ikigai ต่างจากเป้าหมายชีวิตอย่างไร?
เป้าหมายชีวิตมักเป็นสิ่งที่เราต้องการ “ไปให้ถึง” เช่น ความสำเร็จหรือรายได้ แต่ Ikigai คือสิ่งที่ทำให้ชีวิตมีความหมายในทุกวัน ไม่จำเป็นต้องยิ่งใหญ่ แต่อาจเป็นกิจกรรมเล็ก ๆ ที่ทำให้เรารู้สึกมีคุณค่า
Ikigai เกี่ยวข้องกับสุขภาพจริงหรือไม่?
งานวิจัยบางส่วนพบว่า ผู้ที่รู้สึกว่าชีวิตมีความหมายหรือมี purpose in life มักมีสุขภาพจิตที่ดีขึ้น ระดับความเครียดต่ำลง และมีพฤติกรรมสุขภาพที่ดีขึ้น ซึ่งอาจสัมพันธ์กับสุขภาพที่ดีในระยะยาว
Ikigai ต้องเป็นงานหรืออาชีพเท่านั้นหรือไม่?
ไม่จำเป็นเลย Ikigai อาจเป็นกิจกรรมเล็ก ๆ เช่น การทำอาหาร การดูแลครอบครัว การทำสวน หรือการช่วยเหลือผู้อื่น สิ่งสำคัญคือกิจกรรมนั้นทำให้คุณรู้สึกว่าชีวิตมีความหมาย
ถ้ายังหา Ikigai ไม่เจอ ควรเริ่มต้นอย่างไร?
เริ่มจากการสังเกตสิ่งเล็ก ๆ ในชีวิต เช่น กิจกรรมที่ทำแล้วรู้สึกมีพลัง หรือทำแล้วลืมเวลา การตั้งคำถามกับตัวเองว่า “อะไรทำให้เรารู้สึกมีความหมาย” อาจช่วยให้ค่อย ๆ ค้นพบ Ikigai ของตัวเอง
Ikigai เกี่ยวข้องกับ Blue Zone อย่างไร?
แนวคิด Ikigai พบได้ในวิถีชีวิตของชาวโอกินาวา ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่ Blue Zone ที่มีผู้คนอายุยืนจำนวนมาก การมีบทบาทหรือความหมายในชีวิตต่อเนื่องอาจช่วยให้ผู้คนยังคงกระฉับกระเฉงและมีพลังในการใช้ชีวิต
ความรู้สึกหมดพลังในชีวิตเกี่ยวข้องกับสุขภาพได้หรือไม่?
ในบางกรณี ความรู้สึกเหนื่อยล้าหรือหมดพลังอาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางสุขภาพ เช่น การนอนหลับไม่เพียงพอ ความเครียดสะสม ความไม่สมดุลของฮอร์โมน หรือภาวะขาดสารอาหาร การประเมินสุขภาพอย่างเหมาะสมอาจช่วยให้เข้าใจสาเหตุได้ดีขึ้น
Ikigai เปลี่ยนไปตามช่วงชีวิตได้หรือไม่?
ได้ Ikigai ไม่จำเป็นต้องคงที่ตลอดชีวิต เมื่อบริบทของชีวิตเปลี่ยน เช่น งาน ครอบครัว หรือสุขภาพ สิ่งที่ทำให้เรารู้สึกว่าชีวิตมีความหมายก็อาจเปลี่ยนไปเช่นกัน
โรงบาลพระรามเก้า (ชั้น 3 อาคาร A)
เขียนและเรียบเรียงโดย
แพทย์ด้านเวชศาสตร์ชะลอวัยและเวชศาสตร์ป้องกัน
W9 Wellness Center
References
Tanno, K., et al. (2009). Associations of ikigai… Psychosomatic Medicine.
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19539820/ | Semantic Scholar
Sone, T., et al. (2008). Sense of life worth living (Ikigai) and mortality… Psychosomatic Medicine (Ohsaki Study).
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18596247/ | PDF Full-text | Semantic Scholar
Boyle, P. A., et al. (2010/2012). Effect of purpose in life on risk of Alzheimer disease… Archives of General Psychiatry / JAMA Psychiatry.
JAMA Full Article: https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/1151486 | PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22566582/
Sutin, A. R., et al. (2018/2021). Sense of Purpose in Life Is Associated with Lower Risk of Incident Dementia… JAMA Network Open / JAD.
Journals SAGE (2021 update): https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.3233/JAD-210364 | PMC Related: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10456211/
ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านสุขภาพทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจดูแลสุขภาพ
ฮอร์โมนเพศชาย ถือว่ามีความสำคัญต่อการทำงานในระบบอื่นๆ ของร่างกาย ซึ่งผู้ชายส่วนใหญ่จะทราบกันดีว่าฮอร์โมนชนิดนี้มีส่วนช่วยในเรื่องของสมรรถภาพทางเพศ และอารมณ์ความต้องการทางเพศ
ในยุคที่ความใส่ใจต่อ สิ่งแวดล้อม และ สุขภาพ เป็นที่พูดถึงมากขึ้น
โรคมะเร็ง เป็นโรคที่พบมากและเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ของคนทั่วโลก และมีแนวโน้มว่าจำนวนเพิ่มขึ้นทุกปี องค์การอนามัยโลกคาดการณ์ว่าในปี
